အဆုတ်ကင်ဆာကာကွယ်ခြင်း

ကမ္ဘာ့အဆုတ်ကင်ဆာနေ့ (သြဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့) အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့ အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါ ကာကွယ်တားဆီးရေး နည်းလမ်းတွေကို လေ့လာကြည့်ရအောင်။

အန္တရာယ်အချက်များကို ရှောင်ရှားခြင်းနှင့် အကာအကွယ်ပေးသည့်အချက်များကို တိုးမြှင့်ခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များကို ရှောင်ရှားခြင်းသည် အချို့သောကင်ဆာများကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ အန္တရာယ်ရှိသော အချက်များတွင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်းနှင့် လုံလောက်သော လေ့ကျင့်ခန်းမပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော အကာအကွယ်အချက်များ တိုးမြှင့်ခြင်းသည်လည်း အချို့သောကင်ဆာများကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို မည်သို့လျှော့ချနိုင်သည်ကို သင့်ဆရာဝန် သို့မဟုတ် အခြားကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပညာရှင်နှင့် ဆွေးနွေးပါ။

အောက်ပါတို့သည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များဖြစ်သည်။

၁။ စီးကရက်၊ ဆေးပြင်းလိပ်နှင့် ဆေးတံသောက်ခြင်း

ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာအတွက် အရေးကြီးဆုံးအန္တရာယ်အချက်ဖြစ်သည်။ စီးကရက်၊ ဆေးပြင်းလိပ်နှင့် ဆေးတံသောက်ခြင်းအားလုံးသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်။ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အမျိုးသားများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာ ၁၀ ယောက်တွင် ၉ ယောက်ခန့်နှင့် အမျိုးသမီးများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာ ၁၀ ယောက်တွင် ၈ ယောက်ခန့်ကို ဖြစ်စေသည်။

လေ့လာမှုများအရ ကတ္တရာနည်းသော သို့မဟုတ် နီကိုတင်းနည်းသော စီးကရက်များ သောက်ခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေခြင်းမရှိကြောင်း ပြသထားသည်။

လေ့လာမှုများအရ တစ်နေ့လျှင် ဆေးလိပ်သောက်သည့် စီးကရက်အရေအတွက်နှင့် ဆေးလိပ်သောက်သည့် နှစ်အရေအတွက်အလိုက် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကြောင့် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် ဆေးလိပ်မသောက်သူများထက် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ၂၀ ဆခန့် ပိုများသည်။

၂။ တစ်ဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့

တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိခြင်းသည်လည်း အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်တစ်ချက်ဖြစ်သည်။ တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ဆိုသည်မှာ မီးလောင်နေသော စီးကရက် သို့မဟုတ် အခြားဆေးရွက်ကြီးထုတ်ကုန်မှ ထွက်လာသော သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်သောက်သူများ ရှူရှိုက်မိသော ဆေးလိပ်ငွေ့ဖြစ်သည်။ တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိသူများသည် ဆေးလိပ်သောက်သူများကဲ့သို့ပင် ကင်ဆာဖြစ်စေသော အရာများကို ထိတွေ့ရသော်လည်း ပမာဏအားဖြင့် နည်းပါးသည်။ တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိခြင်းကို မရည်ရွယ်ဘဲ သို့မဟုတ် တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ရှူရှိုက်ခြင်းဟုခေါ်သည်။

၃။ မိသားစုရာဇဝင်

အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်ဖူးသော မိသားစုရာဇဝင်ရှိခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်ဖူးသော ဆွေမျိုးရှိသူများသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်ဖူးသော ဆွေမျိုးမရှိသူများထက် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ နှစ်ဆပိုများသည်။ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် မိသားစုများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး မိသားစုဝင်များသည် တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိတတ်သောကြောင့် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာမိသားစုရာဇဝင်ကြောင့်လား သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိခြင်းကြောင့်လားဆိုသည်ကို သိရန်ခက်ခဲသည်။

၄။ HIV ကူးစက်မှု

ရရှိလာသော ကိုယ်ခံအားကျဆင်းမှု ရောဂါလက္ခဏာစု (AIDS) ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော လူ့ခုခံအားကျဆင်းမှု ဗိုင်းရပ်စ် (HIV) ကူးစက်ခံရခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ HIV ကူးစက်ခံရသူများသည် ရောဂါပိုးမရှိသူများထက် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ နှစ်ဆကျော် ပိုများနိုင်သည်။ HIV ကူးစက်ခံရသူများတွင် ရောဂါပိုးမရှိသူများထက် ဆေးလိပ်သောက်နှုန်း မြင့်မားသောကြောင့် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာခြင်းမှာ HIV ကူးစက်ခံရခြင်းကြောင့်လား သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်ငွေ့ရှူမိခြင်းကြောင့်လားဆိုသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရပါ။

၅။ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များ

• ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှု- ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဏုမြူဗုံးရောင်ခြည်၊ ရောင်ခြည်ကုထုံး၊ ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများနှင့် ရေဒွန်တို့သည် ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှု၏ အရင်းအမြစ်များဖြစ်သည်-
• အဏုမြူဗုံးရောင်ခြည်- အဏုမြူဗုံးပေါက်ကွဲမှုပြီးနောက် ရောင်ခြည်ထိတွေ့ခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်။
• ရောင်ခြည်ကုထုံး- ရင်ဘတ်တွင် ရောင်ခြည်ကုထုံးကို ရင်သားကင်ဆာနှင့် Hodgkin lymphoma အပါအဝင် အချို့သောကင်ဆာများကို ကုသရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ရောင်ခြည်ကုထုံးတွင် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သော x-rays၊ gamma rays သို့မဟုတ် အခြားရောင်ခြည်အမျိုးအစားများကို အသုံးပြုသည်။ လက်ခံရရှိသော ရောင်ခြည်ပမာဏ များလေ၊ အန္တရာယ် ပိုများလေဖြစ်သည်။ ရောင်ခြည်ကုထုံးပြီးနောက် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေသည် ဆေးလိပ်မသောက်သူများထက် ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် ပိုများသည်။
• ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ- CT စကင်န်ကဲ့သို့သော ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများသည် လူနာများအား ရောင်ခြည်ဒဏ်ခံရစေသည်။ Low-dose spiral CT စကင်န်များသည် လူနာများအား မြင့်မားသော ပမာဏ CT စကင်န်များထက် ရောင်ခြည်ဒဏ် ပိုနည်းစေပါသည်။ အဆုတ်ကင်ဆာရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်းတွင် low-dose spiral CT စကင်န်များကို အသုံးပြုခြင်းသည် ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်ရှိသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်။
• ရေဒွန်- ရေဒွန်သည် ကျောက်များနှင့် မြေဆီလွှာတွင် ယူရေနီယမ်ပြိုကွဲခြင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြေကြီးမှတစ်ဆင့် စိမ့်ဝင်ပြီး လေ သို့မဟုတ် ရေပေးဝေရေးထဲသို့ ယိုစိမ့်သွားသည်။ ရေဒွန်သည် ကြမ်းပြင်များ၊ နံရံများ သို့မဟုတ် အုတ်မြစ်ရှိ အက်ကွဲကြောင်းများမှတစ်ဆင့် အိမ်များထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး ရေဒွန်ပမာဏသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ စုပုံလာနိုင်သည်။

လေ့လာမှုများအရ အိမ် သို့မဟုတ် အလုပ်ခွင်အတွင်း ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ မြင့်မားစွာပါဝင်ခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုအသစ်များနှင့် အဆုတ်ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးမှုအရေအတွက်ကို တိုးမြင့်စေပါသည်။ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ ရှူရှိုက်မိသော ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပြီး ဆေးလိပ်မသောက်သူများထက် ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ ရှူရှိုက်မိသူများတွင် ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။ ဆေးလိပ်မသောက်ဖူးသူများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးမှု ၂၆% ခန့်သည် ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ ရှူရှိုက်မိခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။

၆။ အလုပ်ခွင်ထိတွေ့မှု

အောက်ပါပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့ခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေကြောင်း လေ့လာမှုများက ပြသထားသည်-

• အက်စ်ဘက်စတော့စ်။
• အာဆင်းနစ်။
• ခရိုမီယမ်။
• နီကယ်။
• ဘီရီလီယမ်။
• ကက်ဒမီယမ်။
• ကတ္တရာနှင့် မီးခိုး။

ဤဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မိပြီး ဆေးလိပ်မသောက်ဖူးသူများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မှုပမာဏ မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေလည်း မြင့်တက်လာသည်။ ထိတွေ့သူများနှင့် ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။

• လေထုညစ်ညမ်းမှု- လေ့လာမှုများအရ လေထုညစ်ညမ်းမှုအဆင့်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် နေထိုင်ခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေကြောင်း ပြသထားသည်။

၇။ ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် ဘီတာကာရိုတင်းဖြည့်စွက်စာများ

ဘီတာကာရိုတင်းဖြည့်စွက်ဆေးများ (ဆေးပြားများ) သောက်သုံးခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေပြီး အထူးသဖြင့် တစ်နေ့လျှင် အရက်တစ်ခွက် သို့မဟုတ် တစ်ခွက်ထက်ပို၍ သောက်သော ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများသည်။ တစ်နေ့လျှင် အနည်းဆုံး အရက်တစ်ခွက်သောက်သော ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများသည်။

အောက်ပါတို့သည် အဆုတ်ကင်ဆာအတွက် ကာကွယ်ပေးသောအချက်များဖြစ်သည်။

၁။ ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်း

အဆုတ်ကင်ဆာကို ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်းဖြစ်သည်။

၂။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း

ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချနိုင်သည်။ အဆုတ်ကင်ဆာအတွက် ကုသမှုခံယူထားသော ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် အဆုတ်ကင်ဆာအသစ်များဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့နည်းစေသည်။ အကြံဉာဏ်ပေးခြင်း၊ နီကိုတင်းအစားထိုးပစ္စည်းများအသုံးပြုခြင်းနှင့် စိတ်ကျရောဂါကုထုံးများသည် ဆေးလိပ်သောက်သူများအား အပြီးအပိုင် ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။

ဆေးလိပ်ဖြတ်ထားသူတစ်ဦးတွင် အဆုတ်ကင်ဆာကာကွယ်နိုင်မှုသည် ဆေးလိပ်သောက်သည့်နှစ်၊ ပမာဏနှင့် ဆေးလိပ်ဖြတ်သည့်အချိန်ကာလပေါ် မူတည်သည်။ ဆေးလိပ် ၁၀ နှစ်ကြာဖြတ်ပြီးနောက် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ၃၀% မှ ၆၀% အထိ လျော့ကျသွားသည်။

ဆေးလိပ်ကို ရေရှည်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် အဆုတ်ကင်ဆာဖြင့် သေဆုံးနိုင်ခြေကို သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်သော်လည်း ဆေးလိပ်မသောက်သူများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေလောက် နည်းပါးမည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် လူငယ်များအနေဖြင့် ဆေးလိပ်မသောက်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

၃။ အလုပ်ခွင်အန္တရာယ်အချက်များနှင့် ထိတွေ့မှုနည်းပါးခြင်း

အက်စ်ဘက်စတော့စ်၊ အာဆင်းနစ်၊ နီကယ်နှင့် ခရိုမီယမ်ကဲ့သို့သော ကင်ဆာဖြစ်စေသော အရာများနှင့် ထိတွေ့မှုမှ အလုပ်သမားများကို ကာကွယ်ပေးသည့် ဥပဒေများသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ အလုပ်ခွင်တွင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို တားဆီးသည့် ဥပဒေများသည် တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ကူညီပေးပါသည်။

၄။ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ ထိတွေ့မှု နည်းပါးခြင်း

ရေဒွန်ပမာဏကို လျှော့ချခြင်းဖြင့် အထူးသဖြင့် စီးကရက်သောက်သူများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ အိမ်များတွင် ရေဒွန်ပမာဏ မြင့်မားခြင်းကို မြေအောက်ခန်းများကို ပိတ်ခြင်းကဲ့သို့သော ရေဒွန်ယိုစိမ့်မှုကို ကာကွယ်ရန် ခြေလှမ်းများ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် လျှော့ချနိုင်ပါသည်။

အောက်ပါတို့သည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်ဆိုသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပါ-

၁။ အစားအသောက်

လေ့လာမှုအချို့အရ သစ်သီးဝလံ သို့မဟုတ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို များများစားသုံးသူများသည် ပမာဏအနည်းငယ်သာစားသုံးသူများထက် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းပါးကြောင်း ပြသထားသည်။ သို့သော် ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် ဆေးလိပ်မသောက်သူများထက် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအစာများကို စားသုံးမှုနည်းပါးလေ့ရှိသောကြောင့် အန္တရာယ်လျော့နည်းသွားခြင်းမှာ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအစာများစားသုံးခြင်းကြောင့်လား သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်းကြောင့်လားဆိုသည်ကို သိရန်ခက်ခဲသည်။

၂။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု

လေ့လာမှုအချို့အရ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တက်ကြွသူများသည် မလှုပ်ရှားသူများထက် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းပါးကြောင်း ပြသထားသည်။ သို့သော် ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် ဆေးလိပ်မသောက်သူများနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုအဆင့်များ ကွဲပြားလေ့ရှိသောကြောင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို သက်ရောက်မှုရှိမရှိ သိရှိရန် ခက်ခဲပါသည်။

အောက်ပါတို့သည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေခြင်းမရှိပါ။

၁။ ဆေးလိပ်မသောက်သူများအတွက် ဘီတာကာရိုတင်းဖြည့်စွက်စာများ

ဆေးလိပ်မသောက်သူများ၏ လေ့လာမှုများအရ ဘီတာကာရိုတင်း ဖြည့်စွက်စာများ သောက်သုံးခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေခြင်းမရှိကြောင်း ပြသထားသည်။

၂။ ဗီတာမင် E ဖြည့်စွက်စာများ

ဗီတာမင် E ဖြည့်စွက်စာများ သောက်သုံးခြင်းသည် အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို မထိခိုက်ကြောင်း လေ့လာမှုများက ပြသထားသည်။

အရင်းအမြစ်:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR62825&type=1