CAR-T (Chimeric Antigen Receptor T-cell) ဆိုတာ ဘာလဲ။
အရင်ဆုံး လူသားတွေရဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို လေ့လာကြည့်ရအောင်။
ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ဆဲလ်များ၊ တစ်ရှူးများနှင့် အင်္ဂါများ အတူတကွ လုပ်ဆောင်သော ကွန်ရက်တစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ခန္ဓာကိုယ်ကို ကာကွယ်ပေးသည်။ ပါဝင်ပတ်သက်သော အရေးကြီးဆဲလ်များထဲမှ တစ်ခုမှာ သွေးဖြူဥများဖြစ်ပြီး ၎င်းကို leukocytes လို့လည်း ခေါ်သည်။၎င်းတို့သည် ရောဂါဖြစ်စေသော သက်ရှိများကို ရှာဖွေဖျက်ဆီးရန် ပေါင်းစပ်ထားသည့် အခြေခံအမျိုးအစားနှစ်မျိုးဖြင့် ထွက်ပေါ်လာသည် သို့မဟုတ်အရာဝတ္ထုများ။
leukocytes အမျိုးအစားနှစ်မျိုးမှာ-
ဖာဂိုဆိုက်များ၊ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော သက်ရှိများကို ဝါးစားသော ဆဲလ်များ။
လင့်ဖိုဆိုက်များ၊ ခန္ဓာကိုယ်အား ယခင်ကျူးကျော်သူများကို မှတ်မိပြီး မှတ်မိစေပြီး ကူညီပေးသည့် ဆဲလ်များခန္ဓာကိုယ်က သူတို့ကို ဖျက်ဆီးပစ်တယ်။
ဆဲလ်အမျိုးမျိုးကို ဖေဂိုဆိုက်များအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ အသုံးအများဆုံးအမျိုးအစားမှာ နျူထရိုဖီးလ်ဖြစ်သည်။အဓိကအားဖြင့် ဘက်တီးရီးယားပိုးများကို တိုက်ဖျက်ပေးသည်။ ဆရာဝန်များသည် ဘက်တီးရီးယားပိုးကူးစက်မှုကို စိုးရိမ်ပါက ၎င်းတို့သည် ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။လူနာတွင် ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော နျူထရိုဖီးလ် အရေအတွက် မြင့်တက်လာခြင်း ရှိမရှိ သွေးစစ်ဆေးမှု။
အခြားသော phagocytes အမျိုးအစားများတွင် ခန္ဓာကိုယ်က သင့်လျော်စွာ တုံ့ပြန်ကြောင်း သေချာစေရန် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်အလုပ်များရှိသည်။သတ်မှတ်ထားသော ကျူးကျော်သူ အမျိုးအစားသို့။
လင့်ဖိုဆိုက်နှစ်မျိုးမှာ B လင့်ဖိုဆိုက်နှင့် T လင့်ဖိုဆိုက်တို့ဖြစ်သည်။ လင့်ဖိုဆိုက်များသည် စတင်ဖွဲ့စည်းချိန်တွင်အရိုးတွင်းခြင်ဆီထဲမှာ နေပြီး အဲဒီမှာ နေပြီး B ဆဲလ်တွေအဖြစ် ရင့်ကျက်လာမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သိုင်းမတ်စ်အတွက် ထွက်သွားကြတယ်၎င်းတို့သည် T ဆဲလ်များအဖြစ် ရင့်ကျက်လာသည့် ဂလင်း။ B လင့်ဖိုဆိုက်များနှင့် T လင့်ဖိုဆိုက်များတွင် သီးခြားစီရှိသည်လုပ်ဆောင်ချက်များ- B လင့်ဖိုဆိုက်များသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေးစနစ်ကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ပစ်မှတ်တွေကို ပစ်မှတ်ထားဖို့ ကာကွယ်ရေးတွေ ပေးပို့ပါတယ်။ T ဆဲလ်တွေဟာ စစ်သားတွေလိုပဲ၊ ဖျက်ဆီးပစ်ပါတယ်ထောက်လှမ်းရေးစနစ်က ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိထားသော ကျူးကျော်သူများ။
Chimeric antigen receptor (CAR) T ဆဲလ်နည်းပညာ- သည် မွေးစားဆဲလ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ကိုယ်ခံအားကုထုံး (ACI)။ မျိုးရိုးဗီဇပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် လူနာ၏ T ဆဲလ်အမြန် CAReffector T ဆဲလ်များကို ပိုမိုပစ်မှတ်ထား၊ အသက်အန္တရာယ်ရှိစေပြီး ကြာရှည်ခံစေသည့် နည်းပညာ၊ရိုးရာ ကိုယ်ခံအားဆဲလ်များနှင့် ဒေသတွင်း ကိုယ်ခံအား ဖိနှိပ်သည့် အဏုဇီဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ကျော်လွှားနိုင်သည်အကျိတ်နှင့် ချိုးဖျက်သော လက်ခံသူကိုယ်ခံအား သည်းခံနိုင်စွမ်း။ ၎င်းသည် သီးခြားကိုယ်ခံအားဆဲလ် ဆန့်ကျင်ရေး ကုထုံးတစ်ခုဖြစ်သည်။
CART ရဲ့ အခြေခံမူကတော့ လူနာရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ကိုယ်ခံအား T ဆဲလ်တွေရဲ့ "ပုံမှန်ဗားရှင်း" ကို ဖယ်ရှားပစ်ဖို့ပါ။ပြီးတော့ မျိုးဗီဇအင်ဂျင်နီယာကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပြီး ကြီးမားတဲ့ အကျိတ်ပစ်မှတ်တွေအတွက် in vitro မှာ စုစည်းပါတယ်လူသတ်လက်နက် "chimeric antigen receptor (CAR)" ကို ထိုးသွင်းပြီးနောက် ပြောင်းလဲထားသော T ဆဲလ်များကို ထည့်သွင်းပါ။လူနာရဲ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ပြန်ဝင်လာတဲ့အခါ ပြုပြင်ထားတဲ့ ဆဲလ် receptor အသစ်တွေကို ရေဒါစနစ်တစ်ခု တပ်ဆင်ရသလို ဖြစ်သွားမှာပါ၊၎င်းသည် T ဆဲလ်များကို ကင်ဆာဆဲလ်များကို ရှာဖွေဖျက်ဆီးရန် လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သည်။
BPIH မှာ CART ရဲ့ အားသာချက်တွေ
ဆဲလ်အတွင်း အချက်ပြဒိုမိန်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားမှုကြောင့် CAR သည်မျိုးဆက်များ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် နောက်ဆုံးပေါ်မျိုးဆက် CART ကို အသုံးပြုပါသည်။
1stမျိုးဆက်- ဆဲလ်အတွင်း အချက်ပြမှု အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုသာရှိပြီး အကျိတ် တားဆီးမှုသည်အကျိုးသက်ရောက်မှု ညံ့ဖျင်းခဲ့သည်။
2ndမျိုးဆက်- ပထမမျိုးဆက်ကို အခြေခံ၍ တွဲဖက်လှုံ့ဆော်ပေးသော မော်လီကျူးတစ်ခုကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီးT ဆဲလ်များ၏ အကျိတ်များကို သတ်နိုင်စွမ်း တိုးတက်ကောင်းမွန်လာပါသည်။
3rdမျိုးဆက်- CAR ၏ ဒုတိယမျိုးဆက်အပေါ် အခြေခံ၍ T ဆဲလ်များ၏ အကျိတ်ကို ဟန့်တားနိုင်စွမ်းပွားများခြင်းနှင့် apoptosis ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းတို့ကို သိသိသာသာ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေပါသည်။
4thမျိုးဆက်- CAR-T ဆဲလ်များသည် အကျိတ်ဆဲလ်လူဦးရေ ရှင်းလင်းရေးတွင် ပါဝင်နိုင်သည်CAR ပြီးနောက် interleukin-12 ကိုဖြစ်ပေါ်စေရန် downstream transcription factor NFAT ကိုအသက်ဝင်စေခြင်းပစ်မှတ် antigen ကို သိရှိသည်။
| မျိုးဆက် | လှုံ့ဆော်မှု အချက် | အင်္ဂါရပ် |
| 1st | CD3ζ | သတ်မှတ်ထားသော T ဆဲလ် activation၊ cytotoxic T ဆဲလ်၊ သို့သော် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းတွင် မျိုးပွားခြင်းနှင့် ရှင်သန်ခြင်း မပြုလုပ်နိုင်ပါ။ |
| 2nd | CD3ζ+CD28/4-1BB/OX40 | costimulator ကိုထည့်ပါ၊ ဆဲလ်အဆိပ်သင့်မှုကိုတိုးတက်စေပြီး မျိုးပွားနိုင်စွမ်းကို ကန့်သတ်ထားသည်။ |
| 3rd | CD3ζ+CD28/4-1BB/OX40+CD134/CD137 | costimulator ၂ ခုထည့်ပြီး တိုးတက်အောင်လုပ်ပါ။ပြန့်ပွားနိုင်စွမ်းနှင့် အဆိပ်သင့်မှု။ |
| 4th | မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေမှု မျိုးရိုးဗီဇ/Amored CAR-T (12IL) Go CAR-T | မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေမှု မျိုးရိုးဗီဇ၊ အမြန်တုံ့ပြန်နိုင်သော ကိုယ်ခံအားအချက်နှင့် အခြားတိကျသော ထိန်းချုပ်မှု အစီအမံများကို ပေါင်းစပ်ပါ။ |
ကုသမှုလုပ်ထုံးလုပ်နည်း
၁) သွေးဖြူဥ ခွဲထုတ်ခြင်း- လူနာ၏ T ဆဲလ်များကို ပတ်လည်သွေးမှ ခွဲထုတ်သည်။
၂) T ဆဲလ်များ အသက်ဝင်ခြင်း- ပဋိပစ္စည်းများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော သံလိုက်အမှုန်အမွှားများ (အတု dendritic ဆဲလ်များ) သည်T ဆဲလ်များကို အသက်ဝင်စေရန် အသုံးပြုသည်။
၃) မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှု- T ဆဲလ်များကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် CAR ကိုဖော်ပြရန် မျိုးရိုးဗီဇပြုပြင်ထားသည်။
၄) ပွားများလာခြင်း- မျိုးရိုးဗီဇပြုပြင်ထားသော T ဆဲလ်များကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ပွားများလာစေသည်။
၅) ကီမိုကုထုံး- လူနာကို T ဆဲလ်ပြန်လည်ထည့်သွင်းမှုမပြုမီ ကီမိုကုထုံးဖြင့် ကြိုတင်ကုသသည်။
၆) ပြန်လည်ထည့်သွင်းခြင်း- မျိုးရိုးဗီဇပြုပြင်ထားသော T ဆဲလ်များကို လူနာထဲသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းသည်။
ညွှန်ပြချက်များ
CAR-T အတွက် လက္ခဏာများ
အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာစနစ်- အဆုတ်ကင်ဆာ (Small cell carcinoma၊ squamous cell carcinoma၊adenocarcinoma)၊ နှာခေါင်းနှင့် လည်ချောင်းကင်ဆာ စသည်တို့။
အစာခြေစနစ်- အသည်း၊ အစာအိမ်နှင့် အူမကြီးကင်ဆာ စသည်တို့။
ဆီးလမ်းကြောင်းစနစ်- ကျောက်ကပ်နှင့် အဒရီနယ်ကင်ဆာနှင့် ပြန့်နှံ့နေသော အကျိတ်ကင်ဆာ စသည်တို့။
သွေးစနစ်- ပြင်းထန်သောနှင့် နာတာရှည် လင့်ဖိုဘလက်စတစ် သွေးကင်ဆာ (T လင့်ဖ်မွန်)ချန်လှပ်ထားသည်) စသည်တို့။
အခြားကင်ဆာများ- မယ်လနိုမာကင်ဆာ၊ ရင်သားကင်ဆာ၊ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာနှင့် လျှာကင်ဆာ စသည်တို့။
မူလဒဏ်ရာကို ဖယ်ရှားရန် ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်သော်လည်း ခုခံအား နည်းပါးပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမှု နှေးကွေးပါသည်။
ခွဲစိတ်မှုကို မလုပ်ဆောင်နိုင်သော ကျယ်ပြန့်သော ကင်ဆာပျံ့နှံ့မှုရှိသည့် အကျိတ်များ။
ကီမိုဆေးဝါးနှင့် ရောင်ခြည်ကုထုံး၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးသည် ကြီးမားသည် သို့မဟုတ် ကီမိုဆေးဝါးနှင့် ရောင်ခြည်ကုထုံးကို အာရုံခံနိုင်စွမ်းမရှိပါ။
ခွဲစိတ်မှု၊ ကီမိုဆေးဝါးနှင့် ရောင်ခြည်ကုထုံးတို့ ပြီးနောက် အကျိတ်ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။
အားသာချက်များ
၁) CAR T ဆဲလ်များသည် ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခံရပြီး antigen specificity ဖြင့် အကျိတ်ဆဲလ်များကို ပိုမိုထိရောက်စွာ သတ်နိုင်သည်။
၂) CAR-T ဆဲလ်ကုထုံးသည် အချိန်အနည်းငယ်သာ လိုအပ်ပါသည်။ CAR T သည် ကုသမှုအာနိသင်တူညီသောအောက်တွင် ဆဲလ်အနည်းငယ်သာ လိုအပ်သောကြောင့် T ဆဲလ်များကို မွေးမြူရန် အချိန်အတိုဆုံးဖြစ်သည်။ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် မွေးမြူသည့်စက်ဝန်းကို ၂ ပတ်အထိ တိုတောင်းစေနိုင်ပြီး စောင့်ဆိုင်းချိန်ကို များစွာလျှော့ချပေးပါသည်။
၃) CAR သည် peptide antigens များကိုသာမက သကြားနှင့် lipid antigens များကိုပါ မှတ်မိနိုင်ပြီး ကင်ဆာ antigens များ၏ ပစ်မှတ်အကွာအဝေးကို တိုးချဲ့နိုင်သည်။ CAR T ကုထုံးသည် ကင်ဆာဆဲလ်များ၏ ပရိုတင်း antigens များဖြင့်လည်း ကန့်သတ်မထားပါ။ CAR T သည် ကင်ဆာဆဲလ်များ၏ သကြားနှင့် lipid non-protein antigens များကို အသုံးပြု၍ ဘက်ပေါင်းစုံမှ antigens များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်သည်။
၄) CAR-T တွင် တစ်နည်းနည်းဖြင့် ကျယ်ပြန့်သော မျိုးပွားနိုင်စွမ်း ရှိသည်။ EGFR ကဲ့သို့သော အချို့သောနေရာများကို အကျိတ်ဆဲလ်များစွာတွင် ဖော်ပြသောကြောင့် ဤအင်တီဂျင်အတွက် CAR မျိုးဗီဇကို တည်ဆောက်ပြီးသည်နှင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
၅) CAR T ဆဲလ်များသည် ကိုယ်ခံအား မှတ်ဉာဏ်လုပ်ဆောင်ချက်ရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရှင်သန်နိုင်သည်။ အကျိတ်ပြန်ဖြစ်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ၎င်းသည် ဆေးပညာအရ အလွန်အရေးပါသည်။