အူမကြီးကင်ဆာကာကွယ်ခြင်း

အူမကြီးကင်ဆာအကြောင်း အထွေထွေအချက်အလက်

အူမကြီးကင်ဆာသည် အူမကြီး သို့မဟုတ် အစာဟောင်းအိမ်၏ တစ်ရှူးများတွင် malignant (ကင်ဆာ) ဆဲလ်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။
အူမကြီးသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစာခြေစနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အစာခြေစနစ်သည် အစားအစာများမှ အာဟာရဓာတ်များ (ဗီတာမင်များ၊ သတ္တုဓာတ်များ၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်များ၊ အဆီများ၊ ပရိုတင်းများနှင့် ရေ) ကို ဖယ်ရှားပြီး စီမံဆောင်ရွက်ကာ ခန္ဓာကိုယ်မှ မစင်များကို စွန့်ထုတ်ရန် ကူညီပေးသည်။ အစာခြေစနစ်တွင် ပါးစပ်၊ လည်ချောင်း၊ အစာမျိုပြွန်၊ အစာအိမ်နှင့် အူသိမ်နှင့် အူမကြီးတို့ ပါဝင်သည်။ အူမကြီး (အူမကြီး) သည် အူမကြီး၏ ပထမအပိုင်းဖြစ်ပြီး အရှည် ၅ ပေခန့်ရှိသည်။ အစာဟောင်းအိမ်နှင့် စအိုလမ်းကြောင်းတို့ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အူမကြီး၏ နောက်ဆုံးအပိုင်းဖြစ်ပြီး အရှည် ၆ လက်မမှ ၈ လက်မအထိ ရှိသည်။ စအိုလမ်းကြောင်းသည် စအို (အူမကြီးမှ ခန္ဓာကိုယ်ပြင်ပသို့ ဝင်ပေါက်) တွင် အဆုံးသတ်သည်။

အူမကြီးကင်ဆာကာကွယ်ခြင်း

ကင်ဆာရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များကို ရှောင်ရှားခြင်းနှင့် အကာအကွယ်ပေးသည့် အချက်များကို တိုးမြှင့်ခြင်းသည် ကင်ဆာရောဂါကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။
ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များကို ရှောင်ရှားခြင်းသည် အချို့သောကင်ဆာများကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ အန္တရာယ်ရှိသော အချက်များတွင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်းနှင့် လုံလောက်သော လေ့ကျင့်ခန်းမပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော အကာအကွယ်အချက်များ တိုးမြှင့်ခြင်းသည်လည်း အချို့သောကင်ဆာများကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို မည်သို့လျှော့ချနိုင်သည်ကို သင့်ဆရာဝန် သို့မဟုတ် အခြားကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပညာရှင်နှင့် ဆွေးနွေးပါ။

အောက်ပါအန္တရာယ်အချက်များသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်-

၁။ အသက်

အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေသည် အသက် ၅၀ ကျော်ပြီးနောက် မြင့်တက်လာပါသည်။ အူမကြီးကင်ဆာအများစုကို အသက် ၅၀ ကျော်ပြီးနောက်တွင် ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိရပါသည်။

၂။ အူမကြီးကင်ဆာ မိသားစုရာဇဝင်
မိဘ၊ အစ်ကို၊ အစ်မ သို့မဟုတ် ကလေးတွင် အူမကြီးကင်ဆာရှိခြင်းသည် လူတစ်ဦး၏ အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို နှစ်ဆတိုးစေသည်။

၃။ ကိုယ်ရေးရာဇဝင်
အောက်ပါရောဂါများ၏ ကိုယ်ပိုင်ရာဇဝင်ရှိခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်-

• ယခင်က အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်ဖူးခြင်း။
• အန္တရာယ်များသော adenomas (အရွယ်အစား ၁ စင်တီမီတာ သို့မဟုတ် ၁ စင်တီမီတာထက်ပိုကြီးသော သို့မဟုတ် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းအောက်တွင် မူမမှန်သောဆဲလ်များရှိသည့် အူမကြီး polyp များ)။
• သားဥအိမ်ကင်ဆာ။
• ရောင်ရမ်းသော အူလမ်းကြောင်းရောဂါ (ဥပမာ ulcerative colitis သို့မဟုတ် Crohn disease ကဲ့သို့သော)။

၄။ အမွေဆက်ခံနိုင်သောအန္တရာယ်

familial adenomatous polyposis (FAP) သို့မဟုတ် hereditary nonpolyposis colon cancer (HNPCC သို့မဟုတ် Lynch Syndrome) နှင့် ဆက်စပ်နေသော မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုအချို့ကို မျိုးရိုးလိုက်သောအခါ အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာပါသည်။

၅။ အရက်

တစ်နေ့လျှင် အရက် ၃ ခွက် သို့မဟုတ် ၃ ခွက်ထက်ပို၍ သောက်သုံးခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်။ အရက်သောက်ခြင်းသည် အူမကြီးကြီးသော အကျိတ်များ (ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ်များ) ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြေနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။

၆။ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားလာခြင်းနှင့် အူမကြီးကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနိုင်ခြေနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာအကျိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်းနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။ အူမကြီးကင်ဆာအကျိတ်များကို ဖယ်ရှားရန် ခွဲစိတ်မှုခံယူထားသော ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် အကျိတ်များ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။

၇။ လူမျိုး
အာဖရိကန် အမေရိကန်များသည် အခြားလူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေနှင့် အူမကြီးကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။

၈။ အဝလွန်ခြင်း
အဝလွန်ခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားလာခြင်းနှင့် အူမကြီးကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနိုင်ခြေနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။

အောက်ပါကာကွယ်ပေးသည့်အချက်များသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်-

၁။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု

ပုံမှန်ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုပါဝင်သော လူနေမှုပုံစံသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေလျော့နည်းခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

၂။ အက်စပရင်
လေ့လာမှုများအရ အက်စပရင်သောက်သုံးခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေနှင့် အူမကြီးကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနိုင်ခြေကို လျော့ကျစေကြောင်း ပြသထားသည်။ လူနာများသည် အက်စပရင်သောက်သုံးပြီး ၁၀ နှစ်မှ ၂၀ နှစ်အကြာတွင် အန္တရာယ်လျော့ကျမှုစတင်သည်။
အက်စပရင်ကို နေ့စဉ် (၁၀၀ မီလီဂရမ် သို့မဟုတ် ထို့ထက်နည်း) သို့မဟုတ် ရက်ခြားတစ်ကြိမ် သုံးစွဲခြင်း၏ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ဆိုးကျိုးများတွင် လေဖြတ်ခြင်းနှင့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းတွင် သွေးယိုစိမ့်ခြင်း အန္တရာယ် မြင့်တက်လာခြင်း ပါဝင်သည်။ ဤအန္တရာယ်များသည် သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ အမျိုးသားများနှင့် ပုံမှန်ထက် သွေးယိုစိမ့်နိုင်ခြေ မြင့်မားသော ရောဂါအခြေအနေရှိသူများတွင် ပိုမိုများပြားနိုင်သည်။

၃။ ပေါင်းစပ်ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံး
အီစထရိုဂျင်နှင့် ပရိုဂျက်စတင် နှစ်မျိုးလုံးပါဝင်သော ပေါင်းစပ်ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံး (HRT) သည် သွေးဆုံးပြီးနောက် အမျိုးသမီးများတွင် ကျူးကျော်အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေကြောင်း လေ့လာမှုများက ပြသခဲ့သည်။
သို့သော် ပေါင်းစပ် HRT သောက်သုံးပြီး အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်ပွားသည့် အမျိုးသမီးများတွင် ကင်ဆာကို ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိသည့်အခါ အဆင့်မြင့်လာနိုင်ခြေပိုများပြီး အူမကြီးကင်ဆာဖြင့် သေဆုံးနိုင်ခြေမှာ လျော့နည်းသွားခြင်းမရှိပေ။
ပေါင်းစပ် HRT ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ချေရှိတဲ့ ဆိုးကျိုးတွေထဲမှာ အောက်ပါတွေဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများလာတာ ပါဝင်ပါတယ်-

• ရင်သားကင်ဆာ။
• နှလုံးရောဂါ။
• သွေးခဲများ။

၄။ အသားပိုဖယ်ရှားခြင်း
အူမကြီးတွင်ရှိသော polyp အများစုသည် ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည့် adenoma များဖြစ်သည်။ ၁ စင်တီမီတာထက်ကြီးသော (ပဲစေ့အရွယ်) အူမကြီးတွင်ရှိသော polyp များကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ polyp ငယ်များကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်ဆိုသည်ကို မသိရှိရသေးပါ။
အူမကြီးမှန်ပြောင်းဖြင့်ကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် sigmoidoscopy ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း အသားပိုဖယ်ရှားခြင်း၏ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အန္တရာယ်များတွင် အူမကြီးနံရံတွင် စုတ်ပြဲခြင်းနှင့် သွေးထွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

အောက်ပါတို့သည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို သက်ရောက်မှုရှိမရှိ မရှင်းလင်းပါ။

၁။ အက်စပရင်မှလွဲ၍ အခြားစတီးရွိုက်မဟုတ်သော ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့်ဆေးများ (NSAIDs)
စတီးရွိုက်မဟုတ်သော ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့်ဆေးများ သို့မဟုတ် NSAIDs (sulindac၊ celecoxib၊ naproxen နှင့် ibuprofen ကဲ့သို့သော) များ အသုံးပြုခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်ဆိုသည်ကို မသိရှိရသေးပါ။
လေ့လာမှုများအရ စတီးရွိုက်မဟုတ်သော ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့်ဆေး celecoxib သောက်သုံးခြင်းသည် colorectal adenomas (benign tumor) များကို ဖယ်ရှားပြီးနောက် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျော့နည်းစေကြောင်း ပြသထားသည်။ ၎င်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့နည်းစေသည်ဆိုသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပါ။
sulindac သို့မဟုတ် celecoxib သောက်သုံးခြင်းသည် familial adenomatous polyposis (FAP) ရှိသူများ၏ အူမကြီးနှင့် အစာဟောင်းအိမ်တွင် ဖြစ်ပေါ်သော polyp များ၏ အရေအတွက်နှင့် အရွယ်အစားကို လျော့ကျစေကြောင်း ပြသထားသည်။ ၎င်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့နည်းစေသည်ဆိုသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပါ။
NSAID များ၏ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ဆိုးကျိုးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

• ကျောက်ကပ်ပြဿနာများ။
• အစာအိမ်၊ အူလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်တွင် သွေးယိုခြင်း။
• နှလုံးဖောက်ပြန်ခြင်းနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်းမမှန်ခြင်းကဲ့သို့သော နှလုံးပြဿနာများ။

၂။ ကယ်လ်စီယမ်
ကယ်လ်စီယမ်ဖြည့်စွက်စာများ သောက်သုံးခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်ဆိုသည်ကို မသိရှိရသေးပါ။

၃။ အစားအသောက်
အဆီနှင့် အသားနည်းပြီး အမျှင်ဓာတ်၊ သစ်သီးဝလံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သော အစားအစာသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်ဆိုသည်ကို မသိရှိရသေးပါ။
အဆီ၊ ပရိုတင်း၊ ကယ်လိုရီနှင့် အသားများ မြင့်မားစွာပါဝင်သော အစားအစာများသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေကြောင်း လေ့လာမှုအချို့က ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း အခြားလေ့လာမှုများက မပြသခဲ့ပါ။

အောက်ပါအချက်များသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို မထိခိုက်ပါ။

၁။ အီစထရိုဂျင်သာပါဝင်သော ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံး
အီစထရိုဂျင်တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံးသည် ကျူးကျော်အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ သို့မဟုတ် အူမကြီးကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးခြင်းမရှိပါ။

၂။ စတက်တင်ဆေးများ
လေ့လာမှုများအရ စတက်တင်ဆေးများ (ကိုလက်စထရောကို လျှော့ချပေးသောဆေးများ) သောက်သုံးခြင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေခြင်း သို့မဟုတ် လျော့ကျစေခြင်းမရှိကြောင်း ပြသထားသည်။

ကင်ဆာရောဂါကာကွယ်တားဆီးရေး လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများကို ကင်ဆာရောဂါကာကွယ်ရန်နည်းလမ်းများကို လေ့လာရန်အတွက် အသုံးပြုပါသည်။
ကင်ဆာရောဂါကာကွယ်ရေး လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများကို ကင်ဆာရောဂါအမျိုးအစားအချို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချရန်နည်းလမ်းများကို လေ့လာရန်အတွက် အသုံးပြုပါသည်။ အချို့သော ကင်ဆာရောဂါကာကွယ်ရေး စမ်းသပ်မှုများကို ကင်ဆာရောဂါမရှိသော်လည်း ကင်ဆာရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသော ကျန်းမာသူများနှင့် ပြုလုပ်ပါသည်။ အခြားကာကွယ်ရေး စမ်းသပ်မှုများကို ကင်ဆာရောဂါရှိဖူးပြီး အလားတူအမျိုးအစား အခြားကင်ဆာကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ကင်ဆာအမျိုးအစားအသစ် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ကြိုးစားနေသူများနှင့် ပြုလုပ်ပါသည်။ အခြားစမ်းသပ်မှုများကို ကင်ဆာအတွက် အန္တရာယ်အချက်များ မရှိကြောင်း သိရှိထားသော ကျန်းမာသော စေတနာ့ဝန်ထမ်းများနှင့် ပြုလုပ်ပါသည်။
ကင်ဆာရောဂါကာကွယ်ရေး လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုအချို့၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လူများလုပ်ဆောင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကင်ဆာရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်မနိုင် ရှာဖွေရန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် လေ့ကျင့်ခန်းပိုမိုလုပ်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အချို့သောဆေးဝါးများ၊ ဗီတာမင်များ၊ သတ္တုဓာတ်များ သို့မဟုတ် အစားအစာဖြည့်စွက်စာများ သောက်သုံးခြင်း ပါဝင်နိုင်သည်။
အူမကြီးကင်ဆာကို ကာကွယ်ရန် နည်းလမ်းအသစ်များကို လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများတွင် လေ့လာနေကြသည်။

ရင်းမြစ်: http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR258007&type=1