CAR-T (Chimeric Antigen Receptor T-cell) ဆိုတာဘာလဲ။
ဦးစွာ၊ လူ့ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို လေ့လာကြည့်ရအောင်။
ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ခန္ဓာကိုယ်ကိုကာကွယ်ရန် ဆဲလ်များ၊ တစ်ရှူးများနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ကွန်ရက်တစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ပါဝင်သော အရေးကြီးသော ဆဲလ်များထဲမှ တစ်ခုမှာ သွေးဖြူဥများဖြစ်ပြီး ရောဂါပိုးဖြစ်စေသော သက်ရှိများ သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုများကို ရှာဖွေဖျက်ဆီးရန် ပေါင်းစပ်ထားသော အခြေခံ အမျိုးအစား နှစ်မျိုးဖြင့် ထွက်လာသော leukocytes ဖြစ်သည်။
အခြေခံ leukocytes အမျိုးအစားနှစ်မျိုးမှာ-
Ø ကျူးကျော်သက်ရှိများကို ဝါးစားသည့် phagocytes ဆဲလ်များ
Ø ယခင်ကျူးကျော်သူများကို မှတ်မိစေပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးရန် ကူညီပေးသည့် ဆဲလ်ဖိုဆိုက်များ
မတူညီသောဆဲလ်များစွာကို phagocytes အဖြစ်သတ်မှတ်သည်။အသုံးအများဆုံးအမျိုးအစားမှာ နျူထရိုဖိဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယားများကို အဓိကတိုက်ထုတ်သည်။အကယ်၍ ဆရာဝန်များသည် ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်းအတွက် စိုးရိမ်ပါက လူနာတစ်ဦးတွင် ရောဂါပိုးကူးစက်မှုမှအစပြုသော နျူထရိုဖိလ် အရေအတွက် တိုးလာနေခြင်းရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် သွေးစစ်ရန် အမိန့်ပေးနိုင်သည်။အခြား phagocytes အမျိုးအစားများတွင် ခန္ဓာကိုယ်သည် သီးခြားကျူးကျော်သူအမျိုးအစားကို သင့်လျော်စွာ တုံ့ပြန်ကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်အလုပ်များရှိသည်။
lymphocytes နှစ်မျိုးမှာ B lymphocytes နှင့် T lymphocytes များဖြစ်သည်။Lymphocytes များသည် ရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် စတင်ထွက်ရှိပြီး ထိုနေရာတွင်ရှိနေကာ B ဆဲလ်များအဖြစ်သို့ ကြီးထွားလာကာ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့သည် T ဆဲလ်များအဖြစ်သို့ ရင့်ကျက်သော စိုင်မတ်ဂလင်းသို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။B lymphocytes နှင့် T lymphocytes များသည် သီးခြားလုပ်ဆောင်မှုများ ရှိသည်- B lymphocytes များသည် ၎င်းတို့၏ ပစ်မှတ်များကို ရှာဖွေကာ ၎င်းတို့အား သော့ခတ်ရန် ကာကွယ်ရေးများကို ခန္ဓာကိုယ်၏ စစ်ထောက်လှမ်းရေးစနစ်နှင့် တူသည်။တီဆဲလ်များသည် ထောက်လှမ်းရေးစနစ်မှ ဖော်ထုတ်ထားသည့် ကျူးကျော်သူများကို ဖျက်ဆီးသည့် စစ်သားများနှင့်တူသည်။
ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ခန္ဓာကိုယ်ကိုကာကွယ်ရန် ဆဲလ်များ၊ တစ်ရှူးများနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ကွန်ရက်တစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ပါဝင်သော အရေးကြီးသော ဆဲလ်များထဲမှ တစ်ခုမှာ သွေးဖြူဥများဖြစ်ပြီး ရောဂါပိုးဖြစ်စေသော သက်ရှိများ သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုများကို ရှာဖွေဖျက်ဆီးရန် ပေါင်းစပ်ထားသော အခြေခံ အမျိုးအစား နှစ်မျိုးဖြင့် ထွက်လာသော leukocytes ဖြစ်သည်။
အခြေခံ leukocytes အမျိုးအစားနှစ်မျိုးမှာ-
Ø ကျူးကျော်သက်ရှိများကို ဝါးစားသည့် phagocytes ဆဲလ်များ
Ø ယခင်ကျူးကျော်သူများကို မှတ်မိစေပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးရန် ကူညီပေးသည့် ဆဲလ်ဖိုဆိုက်များ
မတူညီသောဆဲလ်များစွာကို phagocytes အဖြစ်သတ်မှတ်သည်။အသုံးအများဆုံးအမျိုးအစားမှာ နျူထရိုဖိဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယားများကို အဓိကတိုက်ထုတ်သည်။အကယ်၍ ဆရာဝန်များသည် ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်းအတွက် စိုးရိမ်ပါက လူနာတစ်ဦးတွင် ရောဂါပိုးကူးစက်မှုမှအစပြုသော နျူထရိုဖိလ် အရေအတွက် တိုးလာနေခြင်းရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် သွေးစစ်ရန် အမိန့်ပေးနိုင်သည်။အခြား phagocytes အမျိုးအစားများတွင် ခန္ဓာကိုယ်သည် သီးခြားကျူးကျော်သူအမျိုးအစားကို သင့်လျော်စွာ တုံ့ပြန်ကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်အလုပ်များရှိသည်။
lymphocytes နှစ်မျိုးမှာ B lymphocytes နှင့် T lymphocytes များဖြစ်သည်။Lymphocytes များသည် ရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် စတင်ထွက်ရှိပြီး ထိုနေရာတွင်ရှိနေကာ B ဆဲလ်များအဖြစ်သို့ ကြီးထွားလာကာ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့သည် T ဆဲလ်များအဖြစ်သို့ ရင့်ကျက်သော စိုင်မတ်ဂလင်းသို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။B lymphocytes နှင့် T lymphocytes များသည် သီးခြားလုပ်ဆောင်မှုများ ရှိသည်- B lymphocytes များသည် ၎င်းတို့၏ ပစ်မှတ်များကို ရှာဖွေကာ ၎င်းတို့အား သော့ခတ်ရန် ကာကွယ်ရေးများကို ခန္ဓာကိုယ်၏ စစ်ထောက်လှမ်းရေးစနစ်နှင့် တူသည်။တီဆဲလ်များသည် ထောက်လှမ်းရေးစနစ်မှ ဖော်ထုတ်ထားသည့် ကျူးကျော်သူများကို ဖျက်ဆီးသည့် စစ်သားများနှင့်တူသည်။
Chimeric antigen receptor(CAR) T cell နည်းပညာ- သည် မွေးစားဆဲလ်ကိုယ်ခံအားကုထုံး (ACI) အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။သမားရိုးကျ ခုခံအားဆဲလ်များထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော၊ သေစေနိုင်ပြီး မြဲမြံစေသည့် မျိုးရိုးဗီဇပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးနည်းပညာဖြင့် CAR သည် CAR ထုတ်ဖော်ပြသပြီး အကျိတ်၏ဒေသခံ ခုခံအားကို ဖိနှိပ်သော သေးငယ်သောပတ်ဝန်းကျင်ကို ကျော်လွှားနိုင်ပြီး အိမ်ရှင်၏ခုခံအားကို ချိုးဖျက်နိုင်သည်။ဤသည်မှာ တိကျသော ကိုယ်ခံအားဆဲလ် ဆန့်ကျင်-အကျိတ်ကုထုံးဖြစ်သည်။
CART ၏နိယာမသည်လူနာ၏ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်ခံအား T ဆဲလ်များ၏ "ပုံမှန်ဗားရှင်း" ကိုထုတ်ယူပြီး gene engineering ကိုဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန်၊ လူသတ်လက်နက်အကြီးစားလက်နက် "chimeric antigen receptor (CAR)" ၏အကျိတ်အသေးစိတ်ပစ်မှတ်များအတွက် vitro တွင်စုဝေးပြီး၊ ထို့နောက်ပြောင်းလဲထားသောအားသွင်းပါ။ T ဆဲလ်များသည် လူနာ၏ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး ပြုပြင်ထားသောဆဲလ် receptors အသစ်များသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ရှာဖွေရန်နှင့် ဖျက်ဆီးရန် လမ်းညွှန်နိုင်သည့် ရေဒါစနစ်တစ်ခုကို တပ်ဆင်ပေးသည့်စနစ်နှင့် တူမည်ဖြစ်သည်။
BPIH ရှိ လှည်း၏ အားသာချက်
intracellular signal domain ၏ တည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားမှုကြောင့် CAR သည် မျိုးဆက် လေးခုကို တီထွင်ခဲ့သည်။ကျွန်ုပ်တို့သည် နောက်ဆုံးမျိုးဆက် လှည်းကို အသုံးပြုပါသည်။
1စတုံမျိုးဆက်- ဆဲလ်အတွင်းပိုင်း အချက်ပြ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာ ရှိပြီး အကျိတ်ကို တားဆီးခြင်း အကျိုးသက်ရောက်မှု ညံ့ဖျင်းပါသည်။
2ndမျိုးဆက်- ပထမမျိုးဆက်ကို အခြေခံ၍ ပူးတွဲလှုံ့ဆော်သည့် မော်လီကျူးတစ်ခုကို ပေါင်းထည့်ခဲ့ပြီး အကျိတ်များကိုသတ်ရန် T ဆဲလ်များ၏စွမ်းရည်ကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။
3rdမျိုးဆက်- CAR ၏ ဒုတိယမျိုးဆက်ကို အခြေခံ၍ အကျိတ်ကြီးထွားမှုကို ဟန့်တားရန်နှင့် apoptosis ကိုမြှင့်တင်ရန် T ဆဲလ်များ၏စွမ်းရည်ကို သိသာစွာတိုးတက်စေသည်။
4thမျိုးဆက်- CAR-T ဆဲလ်များသည် ပစ်မှတ်အန်တီဂျင်ကို အသိအမှတ်ပြုပြီးနောက် interleukin-12 ကို လှုံ့ဆော်ပေးရန်အတွက် downstream transcription factor NFAT ကိုအသက်သွင်းခြင်းဖြင့် အကျိတ်ဆဲလ်လူဦးရေရှင်းလင်းရေးတွင် ပါဝင်နိုင်သည်။
ကုသမှုလုပ်ထုံးလုပ်နည်း
1) သွေးဖြူဆဲလ်များကို သီးခြားခွဲထုတ်ခြင်း- လူနာ၏ T ဆဲလ်များကို အနားသတ်သွေးမှ ခွဲထုတ်ထားသည်။
2) T ဆဲလ်များကို အသက်သွင်းခြင်း- ပဋိပစ္စည်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော သံလိုက်ပုတီးစေ့များ (အတုဒြပ်ဒရစ်ဆဲလ်များ) ကို T ဆဲလ်များကို အသက်သွင်းရန်အတွက် အသုံးပြုပါသည်။
လွှဲပြောင်းခြင်း- T ဆဲလ်များသည် CAR ဗီထရိုတွင် ဖော်ပြရန်အတွက် မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာနည်းဖြင့် ပြုပြင်ထားပါသည်။
3) ချဲ့ထွင်ခြင်း- မျိုးဗီဇပြုပြင်ထားသော T ဆဲလ်များကို ဗီထရိုတွင် ချဲ့ထားသည်။
4) ဓာတုကုထုံး- လူနာအား T cell ပြန်လည်ထည့်သွင်းခြင်းမပြုမီ ဓာတုကုထုံးဖြင့် ကြိုတင်ကုသမှုခံယူရမည်ဖြစ်ပါသည်။
5) Re-infusion- မျိုးရိုးဗီဇပြုပြင်ထားသော T ဆဲလ်များသည် လူနာထဲသို့ ပြန်သွင်းသည်။
အားသာချက်များ
1)CAR T ဆဲလ်များသည် အလွန်ပစ်မှတ်ထားပြီး အန်တီဂျင်တိကျမှုဖြင့် အကျိတ်ဆဲလ်များကို ပိုမိုထိရောက်စွာသတ်နိုင်သည်။
2)CAR-T ဆဲလ်ကုထုံးသည် အချိန်နည်းသည်။CAR T သည် တူညီသောကုသမှုအကျိုးသက်ရောက်မှုအောက်တွင် ဆဲလ်အနည်းငယ်လိုအပ်သောကြောင့် T ဆဲလ်များကို မွေးမြူရန် အတိုဆုံးအချိန်လိုအပ်သည်။vitro ယဉ်ကျေးမှုစက်ဝန်းကို 2 ပတ်အထိ တိုစေနိုင်ပြီး စောင့်ဆိုင်းချိန်ကို သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်သည်။
3)CAR သည် peptide antigens များကိုသာမက သကြားနှင့် lipid antigens များကိုပါ သိရှိနိုင်ပြီး အကျိတ်အန်တီဂျင်များ၏ ပစ်မှတ်အကွာအဝေးကို ချဲ့ထွင်နိုင်သည်။CAR T ကုထုံးသည် အကျိတ်ဆဲလ်များ၏ ပရိုတိန်းအန်တီဂျင်များဖြင့်လည်း ကန့်သတ်မထားပေ။CAR T သည် အရွယ်အစားမျိုးစုံရှိ အန်တီဂျင်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် အကျိတ်ဆဲလ်များ၏ သကြားနှင့် lipid မဟုတ်သော ပရိုတိန်းအင်တီဂျင်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
4)CAR-T တွင် အချို့သော ကျယ်ပြန့်သော ရောင်စဉ်များ ပြန်ထုတ်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။အချို့သောနေရာများကို EGFR ကဲ့သို့သော အကျိတ်ဆဲလ်အများအပြားတွင် ဖော်ပြသောကြောင့်၊ ဤအင်တီဂျင်အတွက် CAR ဗီဇကို တည်ဆောက်ပြီးသည်နှင့် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနိုင်သည်။
5)CAR T ဆဲလ်များသည် ကိုယ်ခံအားမှတ်ဉာဏ်လုပ်ဆောင်ချက် ရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရှင်သန်နိုင်သည်။အကျိတ်ပြန်ဖြစ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။